Cà chua là một trái cây nhưng thường được dùng như rau và nó là một trong những loại thực phẩm phổ biến nhất trên thế giới. Có rất nhiều loại cà chua khác nhau về hình dáng, kích thước, màu sắc từ màu nâu, xanh lá cây, tím cho đến màu vàng, cam và tất nhiên là màu đỏ rực rỡ.

 

Câu chuyện về cà chua

Cà chua (Solanum lycopersicum), thuộc họ Cà (Solanaceae). Cà chua hoang dã có nguồn gốc từ phía tây Nam Mỹ bao gồm các quốc gia Ecuador, Peru, Bolivia và Chile, với một loài đặc hữu loài từ quần đảo Galapagos và lần đầu tiên được thuần hóa ở Mexico và sau đó được trồng bởi thổ dân da đỏ Bắc Mỹ là người Aztec.

Người Tây Ban Nha mang hạt giống cà chua từ Mexico về nước mình từ những năm 1500, và giới thiệu cà chua tại Châu u; sau đó đến Philippines, rồi việc trồng cà chua nhanh chóng lan rộng trên khắp châu Á.

Cà chua có tên khoa học là Solanum lycopersicum, Lycopersicon theo tiếng Latin có nghĩa là “con sói đào”. Cà chua đã từng được gọi là “sói đào”, cái tên này gắn với truyền thuyết dân gian của Đức khi cho rằng, những loại cây thuộc họ Cà (Solanaceae) đều có thể dùng để triệu hồi người sói. Người châu u đã từng nghĩ rằng cà chua là loại quả có độc (có thể họ đã nhầm lẫn với quả anh đào đen gây độc). Dần dần, từ việc trồng cà chua làm cảnh, người ta đã trồng làm thực phẩm, trở thành một thành phần thiết yếu trong nhiều món ăn châu u.

Cà chua được du nhập vào Bắc Mỹ vào đầu những năm 1700. Cũng như ở châu u, người Mỹ khó chấp nhận ý tưởng của việc dùng cà chua làm thực phẩm. Vào cuối năm 1820, tại Mỹ đã phát hành sách dạy nấu ăn có một vài công thức nấu các món với thành phần là cà chua. Trong khoảng thời gian này, một số nhà khoa học ở Mỹ bắt đầu nghiên cứu và sử dụng cà chua để điều trị một số bệnh như tiêu chảy, chứng khó tiêu, các bệnh về gan mật. Trong vòng một thập kỷ, các loại thuốc có thành phần cà chua xuất hiện trên quảng cáo của màn ảnh ti vi với tác dụng là một loại thuốc bổ, thuốc nhuận tràng nhẹ. Qua thời gian, cà chua trở thành một món ăn phổ biến ở Mỹ. Giá trị chữa bệnh của cà chua là đề tài nóng được tranh luận đến đầu những năm 1900.

Cà chua – Thực phẩm giúp phòng chống bệnh ung thư

Cho dù có nhiều tranh cãi cho rằng quả cà chua là một loại trái cây hay là một loại rau, thì nghiên cứu khoa học đã phát hiện về lợi ích sức khỏe tiềm năng của nó, và cho rằng cà chua là một loại thảo dược.

Cà chua là thực sự là một thực phẩm lành mạnh, giàu vitamin và nhiều chất dinh dưỡng khác. Màu đỏ của cà chua có liên quan đến một hợp chất chứa trong nó đó là lycopene, hoạt chất này cũng được tìm thấy trong các loại củ, quả có màu đỏ như dưa hấu, ớt đỏ, bưởi đào, ổi đào… Hợp chất này được các chuyên gia nghiên cứu cho biết nó có tác dụng tốt cho sức khỏe tuyến tiền liệt. Lycopene là một thành viên trong nhóm các hợp chất carotenoid, là chất chống oxy hóa mạnh mẽ được tìm thấy trong nhiều loại trái cây và rau củ. Ngoài các đặc tính chống oxy hóa, lycopene còn có tác dụng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư, chống viêm và nâng cao chức năng của hệ thống miễn dịch. Cà chua còn chứa vitamin C và các carotenoids khác với nhiều tác dụng dược lý có lợi cho sức khỏe.

Là một phương pháp điều trị ung thư tự nhiên, các nhà nghiên cứu đã biết về tác dụng tăng cường miễn dịch của thực phẩm có chứa lycopene trong nhiều thập kỷ.

Các nghiên cứu từ những năm 1990 do Trường Y thuộc Đại học Harvard tiến hành đã phát hiện ra rằng những người đàn ông ăn nhiều cà chua có nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt thấp hơn nhiều so với những người không ăn cà chua. Một số người đàn ông đã ăn tới 10 khẩu phần cà chua mỗi tuần (hoặc nhiều hơn), bao gồm từ các nguồn như nước ép cà chua, nước sốt cà chua và cà chua sống. Các nghiên cứu hỗ trợ cho thấy sự giảm 30% đến 40% nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt liên quan đến việc tiêu thụ nhiều cà chua hoặc lycopene. Lycopene được sử dụng để điều trị ung thư tuyến tiền liệt, nó có tác dụng giúp làm giảm kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA).

Một báo cáo lớn do Bệnh viện Hoàng gia Victoria và Đại học McGill ở Montreal công bố đã điều tra 11 nghiên cứu bệnh chứng và 10 nghiên cứu đoàn hệ về việc sử dụng cà chua, các sản phẩm cà chua hoặc lycopene để phòng chống ung thư. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng cà chua, đặc biệt là khi ăn với số lượng lớn, sẽ mang lại sự bảo vệ đáng kể.

Các tác dụng khác nhau của lycopene cũng được y học quan tâm đó là: Điều trị hoặc phòng ngừa các bệnh về gan, tuyến tụy, tuyến vú, ung thư phổi và ung thư dạ dày…

Bên cạnh lycopene, dinh dưỡng cà chua còn chứa nhiều loại hóa chất thực vật mạnh mẽ khác có thể giúp chống lại các bệnh mãn tính phổ biến. Ví dụ, nghiên cứu cho thấy axit phenolic có trong cà chua có khả năng chống ung thư phổi nhờ khả năng ức chế sự hình thành hợp chất nitrosamine trong cơ thể.

Cà chua được dùng trong ẩm thực, làm rau ăn dưới dạng tươi hoặc nấu chín.

Cà chua nấu chín đặc biệt có lợi cho việc chống ung thư vì một khi được nấu chín (đặc biệt là với nguồn chất béo, như dầu ô liu), nguồn lycopene của cà chua càng trở nên sẵn có hơn.

Nước ép cà chua là thứ nước giải khát tuyệt vời, có lợi giúp làm đẹp da, giảm béo và chống rối loạn chuyển hóa. Ngoài sử dụng quả cà chua, người ta còn dùng lá để đắp ngoài chữa mụn nhọt, vết lở loét vì lá cà chua có tính kháng khuẩn, kháng nấm.

BS. Nguyễn Thùy Ngân (Thọ Xuân Đường)